الشيخ رسول جعفريان

578

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

مؤيّدة منصورة ، و اعداؤها مخذولة مقهورة ، متّصلة بدولة صاحب الزمان عليه افضل صلوات الرحمن و لا زال سلطاننا موافق لذلك و سالكا هذه الطرق و المسالك ، غير ملتفت الى من ألقى اليه من يؤدّى الى ضعف هذه الملّة ممّن يظهر له أنّ فى اعتقاده علّة . و اللّه تعالى حافظه و ناصره . ملحقى نيز بر اين رساله افزوده شده كه در آن ، برخى از كلمات علماى پيشين را دربارهء تصوف آورده است . مطالبى از شيخ مفيد ، دوريستى ، علامه در كشكول ! شيخ حسن كركى در عمدة المقال مطلبى را از كتاب پدرش يعنى مطاعن المجرميه نقل كرده است . همچنين جملاتى از حديقة الشيعة ، بيان الاديان و برخى از آثار سنّيان مانند حياة الحيوان ، نفحات الانس جامى ، كشف الحقائق عبد بن سيفى و تحريم السماع طرطوشى آورده است . « 1 » 4 - شيخ حر عاملى و تصوف يكى ديگر از عالمان اخبارى اين دوره ، محمد بن حسن معروف به شيخ حر عاملى ( م 1104 ) است كه از علماى جبل عامل مهاجر به ايران بوده و در مشهد مقيم بود . وى به دليل نگارش كتاب وسائل الشيعة شهرت قابل توجهى در محافل علمى - دينى شيعه داشته و دارد . شيخ حر به لحاظ فكرى به انديشه‌هاى شيخ على عاملى نزديك بوده و در بحث غنا و تصوف ، متأثر از اوست . مواضع وى را در بحث غنا آورده‌ايم ؛ آنچه در اينجا به آن اشاره مىكنيم ، كتاب الاثنا عشرية فى الرد على الصوفية « 2 » است كه به طور مستقل ، آن را در رد بر صوفيان نگاشته است . وى درست مانند شيخ على ، ابتدا رساله‌اى دربارهء حديثى كه مربوط به صوت حسن و غنا و ترجيع در صوت بوده است ، نگاشته و به باورهاى صوفيان يا عالمان متمايل به آنان ، تاخته است . پس از آن ، جماعتى از اصحاب ، از وى خواسته‌اند تا رساله‌اى در رد صوفيان بنگارد و او نيز همين رساله را تأليف كرده است . ويژگى عمدهء اين رساله ، نظم آن است كه به طور معمول ، ويژگى كارهاى شيخ حر مىباشد . اين نظم ، در بسيارى از موارد روى عدد دوازده دور مىزند ؛ چنان كه كتاب يادشده دوازده باب و در ادامه ، دوازده فصل دارد . آنچه كه در ابواب دوازده‌گانه آمده است ، عبارت است از : تصوف و ريشهء آن ، وحدت وجود ، كشف و مكاشفه ، ساقط شدن تكاليف شرعى ، رياضت و چله‌نشينى ، فرياد زدن و افتادن روى زمين به حال غش ، رقص و دست زدن و فرياد زدن ، عدم تلاش براى كسب معاش ، غنا و آوازه خوانى ، اذكار خود ساخته و بحث موالات دشمنان خدا و دوستى اولياء الله . در فصول دوازده‌گانهء الحاقى نيز دربارهء

--> ( 1 ) . اين گزارش بر اساس نسخهء خطى شمارهء 1576 كتابخانهء مرعشى فراهم آمده است . ( 2 ) . عاملى ، شيخ حر ، رسالة الاثنا عشرية فى الرد على الصوفية ، قم ، درودى ، 1408